สังฆะ คือชุมชนของภิกษุ ภิกษุณี ฆราวาสชาย ฆราวาสหญิง ที่เดินทางร่วมกันบนเส้นทางจิตวิญญาณ สังฆะนั้นมีพลังมาก สมาชิกแต่ละคนจะปกป้องและเกื้อกูลการปฏิบัติของกันและกัน เราสามารถถือเอาสังฆะเป็นที่พึ่งในการปฏิบัติได้

     เมื่อปฏิบัติเพียงลำพัง เราอาจพบกับความยากลำบากหลายประการ แต่เมื่อเราอยู่รวมกันเป็นสังฆะ ความยากลำบากทั้งหลายจะกลับกลายเป็นสิ่งง่าย ไม่เหน็ดเหนื่อย หรือใช้ความพยายามมากมาย สังฆะนั้นมีพลังร่วม หากไร้ซึ่งพลังร่วมนี้ การปฏิบัติเพื่อการแปรเปลี่ยนแต่ละคนจะกลายเป็นเรื่องยาก

     เราอาจใช้คำว่า "สังฆกาย เมื่อเราอยู่รวมกันเป็นสังฆะ สังฆะนั้นคือกาย พวกเราแต่ละคนคือเซลล์ที่อยู่ในกายนั้น หากเราไม่เป็นส่วนหนึ่งของสังฆกาย เราจะโดดเดี่ยว หิวกระหาย และขัดสน เพราะไม่มีสิ่งแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการปฏิบัติ สังฆกายนั้นอาจเปรียบได้ดังป่า ในขณะที่สมาชิกแต่ละคนเป็นดังต้นไม้ที่ยืนเคียงข้างกันอย่างสวยงาม ต้นไม้แต่ละต้นต่างมีรูปร่าง ความสูง คุณสมบัติที่เป็นเอกลักษณ์ของตนเอง แต่ต้นไม้ทุกต้นก็เติบโตในป่าแห่งนี้ได้อย่างกลมเกลียวกัน เมื่อมองไปที่ต้นไม้ที่ตั้งตระหง่านเคียงข้างกันเช่นนี้ เธอจะรู้สึกได้ถึงความงดงาม ความหนักแน่นมั่นคง และพลังของป่าศักดิ์สิทธิ์

พลังร่วมของลมหายใจ

     เราสร้างสังฆะด้วยการกลับมาอยู่กับตัวเองผ่านการหายใจอย่างมีสติ เมื่อเกิดปัญหาขึ้น เราจะไม่มองหาความผิดของผู้อื่น การวิพากษ์วิจารณ์และกล่าวหาคนอื่น แทนที่จะอยู่กับการฝึกปฏิบัติของตนเอง เป็นการขับไล่สันติสุขและความเบิกบานออกจากสังฆะ ทำให้สังฆะสั่นคลอนและไม่มีความสุข แม้ว่าสังฆะจะมีจุดอ่อนและจุดบกพร่อง แต่สังฆะคือหนึ่งในพระรัตนตรัยอันเป็นที่พึ่งของเรา ซึ่งประกอบด้วย พระพุทธ พระธรรมและสังฆะ ความสำเร็จหรือล้มเหลวของเราในฐานะผู้ปฏิบัติธรรม ขึ้นอยู่กับความสามารถในการสร้างสังฆะของเรานั่นเอง

     พลังแห่งสังฆะนั้นไม่ได้เกิดขึ้นได้เอง แต่เป็นพลังร่วมซึ่งเป็นผลิตผลจากการรวมพลังของคนจำนวนมาก ถ้าเธอต้องการสังฆะที่เข้มแข็ง มั่นคง เปี่ยมไปด้วยพลัง เธอในฐานะปัจเจกจะต้องมอบพลังของเธอให้แก่สังฆะ เมื่อเธอปรากฏตัวในสังฆะอย่างมีสติ เธอได้มอบพลังให้สังฆะ และสังฆะก็จะเข้มแข็งขึ้น หากเธอห่างหายจากกิจกรรมของสังฆะ เธอก็จะไม่สามารถมอบพลังที่มีอยู่ให้สังฆะได้ สังฆะก็จะไม่ได้ประโยชน์จากพลังของเธอ

     ยกตัวอย่างเช่น เมื่อมีการเชิญระฆังแห่งสติ แม้ว่าเธอจะอยู่ที่สวนด้านนอกหรือทำงานในครัว หากเธอกลับมาอยู่กับตัวเองด้วยการหายใจอย่างมีสติ เธอได้มอบพลังให้สังฆะและทำให้สังฆะเข้มแข็งขึ้นแล้ว นี่คือการสนับสนุนการสร้างสังฆะที่เธอทำได้ในทันที ขอให้เธอเชื่อมั่นต่อพี่น้องของเธอว่าไม่ว่าพวกเขาจะอยู่ที่ไหน พวกเขาจะหายใจอย่างมีสติ และสร้างพลังแก่สังฆะทันทีที่ได้ยินเสียงระฆัง หากพวกเราเกื้อกูลซึ่งกันและกันด้วยการเจริญสติ ไม่ว่าเราจะอยู่ที่ไหน กำลังทำอะไร เราจะรู้สึกได้ถึงความเป็นหนึ่งเดียวของสังฆะ

     พวกเราในสังฆะจำเป็นต้องเน้นการฝึกสติให้มาก การฝึกสตินั้นมีความสำคัญยิ่งกว่าการศึกษาพระสูตร การนั่งสมาธิ การฟังธรรม หรือการสนทนาธรรม เราพึงรู้ว่าการเป็นพี่ใหญ่ที่ดีนั้นคือการสร้างความสุขให้สังฆะ เราต้องมีความสามารถที่จะรักน้องเล็กที่มีข้อบกพร่อง ดื้อรั้น และพูดจาหยาบกระด้าง เขาอาจเข้าใจผิดหรือไม่ชอบเรา เราควรฝึกปฏิบัติการให้อภัย ยอมรับ เข้าใจ และรักเขา ดังเช่นที่เราปฏิบัติต่อคนอื่นๆ

     ถ้าเราดูหมิ่นและกล่าวหาเขา เราจะสร้างสังฆะไม่สำเร็จ ฉันมีตัวอย่างเล็กๆจากชีวิตนักบวช หากว่าหลวงพี่ใหญ่เห็นภิกษุหรือภิกษุณีอายุน้อยสวมใส่ถุงเท้าสีสดใส แล้วเธอว่า "เธอไม่ควรใส่ถุงเท้าที่มีสีสด ทำไมเธอถึงไม่ทำตามที่พระอาจารย์บอก" น้องคนนั้นก็จะขุ่นเคืองใจ และแสดงความต่อต้านด้วยการใส่ถุงเท้าที่มีสีสดบ่อยขึ้น ผลก็คือสิ่งเล็กๆได้สร้างบรรยากาศที่อึดอัดไปทั่วทั้งสังฆะ เพราะเธอไม่รู้วิธีการกล่าววาจาที่นุ่มนวลและมีกุศโลบาย

     เราจะรักคนที่รักได้ยากได้อย่างไร วิธีที่ดีที่สุดคือการมองอย่างลึกซึ้งไปถึงความยากลำบากของเขา เมื่อเราเข้าใจสิ่งนั้น เราก็จะยอมรับและรักเขาได้เอง เมื่อเราเข้าใจความยากลำบากของผู้อื่น เราก็จะสามารถใช้ชีวิตอย่างมีความสุขและกลมเกลียวกัน รวมทั้งสร้างสันติสุขและความเบิกบานให้สังฆะของเราด้วย นี่เป็นการปฏิบัติที่ต้องใช้ความอุตสาหะเป็นอย่างมาก

     ในตัวอย่างข้างต้น เราจะช่วยน้องเล็กของเราได้ก็ต่อเมื่อเรารู้วิธีการรักเขา บางทีน้องของเราอาจมีถุงเท้าสะอาดเหลือไม่มาก และวันนี้อากาศหนาวมาก เขาจึงใส่ถุงเท้าที่มีสีสดใส ถ้าเราไม่พยายามเข้าใจเขา แต่พยายามแก้ไขเขา การสั่งสอนของเราก็จะล้มเหลวตั้งแต่เริ่มต้น เพราะคำพูดเหล่านั้นตั้งอยู่บนฐานของการรับรู้ที่ผิดเกี่ยวกับน้องเล็กของเรา

     ถ้าเราเป็นพี่ใหญ่ เราต้องประพฤติปฏิบัติให้การสื่อสารของเรามีความมั่นคง เพื่อเป็นสะพานเชื่อมความเข้าใจระหว่างเราและคนอื่นๆในสังฆะ หากสะพานนี้พังทลายลง สังฆะก็จะประสบกับความยากลำบาก บางช่วงเวลาพี่ใหญ่อาจไม่สามารถพูดคุยกับน้องเล็ก หรือกลุ่มน้องๆอาจไม่สามารถพูดคุยกับกลุ่มพี่โตๆได้ ถ้าไม่มีใครในหมู่พี่น้องขอความช่วยเหลือจากสังฆกายเพื่อจัดให้มีการพูดคุย ทุกคนก็จะล้มเหลวในการปฏิสัมพันธ์กัน

     การปฏิบัติเช่นนี้ไม่เพียงสำหรับพี่ใหญ่เท่านั้น น้องเล็กก็ต้องปฏิบัติเพื่อสร้างสะพานแห่งการสื่อสารสัมพันธ์ด้วย ถ้าเราไม่สามารถสื่อสารกับพี่ใหญ่ได้ การฝึกปฏิบัติเพื่อการแปรเปลี่ยนของเราก็จะไม่สำเร็จผล เราต้องเพียรฝึกสติเพื่อตระหนักรู้ถึงสิ่งที่เกิดขึ้นในจิตใจของเราทุกวัน เพื่อนำความมั่นคงจากการปฏิบัติไปสื่อสารกับพี่น้องของเรา